Chuyên đề kĩ thuật dạy học bằng sơ đồ tư duy môn Tiếng Việt Lớp 3

Nội dung tài liệu: Chuyên đề kĩ thuật dạy học bằng sơ đồ tư duy môn Tiếng Việt Lớp 3

1. PHÒNG GD&ĐT THỊ XÃ BÌNH LONG GIÁO DỤC TIỂU HỌC CHUYÊN ĐỀ KĨ THUẬT DẠY HỌC BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY - MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 3 Bình Long, ngày 15 tháng 10 năm 2022
2. Ngày 10 tháng 6 năm 2022, tiến sĩ Thái Văn Tài Vụ trưởng Giáo dục Tiểu học - Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chia sẻ về lợi ích của kĩ thuật dạy học Sơ đồ tư duy trong bài phát biểu trong Cuộc thi Sơ đồ tư duy do VTV tổ chức. Dạy học theo Sơ đồ tư duy hiện nay đang hướng đến tối ưu hóa kĩ thuật dạy học và tích cực hóa cá nhân, giúp các em học sinh có cơ hội tiếp cận với phương pháp học mới để chuẩn bị tốt cho năm học 2022 – 2023.
3. “Là kĩ thuật, phương pháp dạy học cần được chú ý thực hiện để phát huy hiệu quả trong thời gian tới; Sơ đồ tư duy (MindMap) là cách học tự nhiên nên cần tổ chức dạy học, sân chơi nhẹ nhàng, không gây áp lực.” Tiến sĩ Thái Văn Tài
4. Năm học 2022 – 2023, Sơ đồ tư duy lần đầu tiên được đưa vào nội dung SGK lớp 3 bộ Chân trời sáng tạo các môn: Tiếng Việt, TN và XH, Công nghệ, Đạo đức, Tin học và Hoạt động trải nghiệm, đã phản ánh sự thích ứng của SGK với Chương trình GDPT 2018. Giáo viên có thể thay đổi ngữ liệu, thậm chí chỉnh sửa các Sơ đồ tư duy trong SGK để đảm bảo thực hiện đúng yêu cầu: Dạy và học theo Chương trình. Dù SGK chỉ là tài liệu tham khảo, nhưng việc học tập của học sinh hàng ngày vẫn phải tiếp cận với SGK. Do đó giáo viên cần linh hoạt trong việc hướng dẫn học sinh sử dụng SGK cũng như nhắc nhở học sinh không nên viết, vẽ vào SGK để sử dụng được nhiều năm.
5. Khái niệm về Sơ đồ tư duy Sơ đồ tư duy là phương pháp kết nối mang tính đồ họa có tác dụng lưu giữ, sắp xếp mang tính hệ thống đối với mỗi loại thông tin bằng cách sử dụng từ khóa hay hình ảnh đặc trưng nhằm làm tái hiện những ký ức cụ thể và khơi dậy các ý tưởng sáng tạo. (Tuần 29, trang 76)
6. Tony Buzan là nhà sáng lập ra phương pháp Sơ đồ tư duy. Ông sinh năm 1942 tại London và là người có trí thông minh sáng tạo cao nhất thế giới. Phương pháp tư duy của ông được dạy và sử dụng ở khoảng 500 tập đoàn, công ty trên thế giới. Hiện nay có hơn 250 triệu người đang sử dụng phương pháp MindMap của ông. Sơ đồ tư duy được coi là công cụ vạn năng cho não bộ.
7. Roger W. Sperry và các nhà khoa học của Học viện Vật lý Công nghệ California đã khám phá ra bí mật của hai bán cầu não và hoạt động của não năm 1943. Ông đã nhận thấy bán cầu não trái có sở trường về ngôn ngữ, chữ, kí hiệu, số học, các ý tưởng được xử lý từng bước theo thứ tự; bán cầu não phải tuy không thông giỏi về nói, viết nhưng có sự lý giải, thiên về hình ảnh dẫn dắt cảm xúc, và xử lý các ý tưởng cùng một lúc.
8. Nếu phương pháp giáo dục không hợp lý của bố mẹ và nhà trường sẽ tạo nên sự phát triển chênh lệch của hai bán cầu não của trẻ. Não trái phát triển khi trẻ tiếp xúc nhiều với các nội dung mang tính thuộc lòng, kiểm tra theo dạng có sẵn. Từ đó, sự sáng tạo của bán cầu não phải ngày một mai một dần. Ngược lại, khi trẻ tiếp xúc sớm với các môn nghệ thuật, sẽ tự do sáng tạo theo cảm xúc của mình và do vậy bán cầu não phải được phát triển.
9. Vì vậy, khi sử dụng Sơ đồ tư duy cả hai bán cầu não đều hoạt động song song từ đó giúp học sinh phát triển toàn diện.
10. Kĩ thuật dạy học là đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Sơ đồ tư duy là 1 trong 5 kỹ thuật dạy học mà giáo viên đã được tiếp cận từ năm 2011 trong chương trình SEQAP đó là: Học hợp tác, Khăn trải bàn-Mảnh ghép, Lắng nghe và Trả lời tích cực, Sơ đồ KWL. Các kĩ thuật được nhắc đến nhiều hơn ở Modun 2 trong Chương trình GDPT 2018 là: Kĩ thuật động não, Kĩ thuật tia chớp, Kĩ thuật XYZ, Kĩ thuật “Chia sẻ nhóm đôi”, Kĩ thuật Bể cá hay Kĩ thuật Kipling.
11. Chương trình GDPT 2006 và lớp 1, lớp 2 trong Chương trình GDPT 2018 Sơ đồ tư duy chủ yếu là ứng dụng và thực hiện tạo dựng sơ đồ qua thao tác tư duy chủ yếu ở các lớp 4, 5 do giáo viên thiết lập. Từ lớp 3, năm học 2022 – 2023, bộ SGK “Chân trời sáng tạo” đã được thiết kế bằng hình vẽ Sơ đồ tư duy cụ thể giúp học sinh phát triển tư duy và sáng tạo trong nội dung bài, chương qua 6 môn học: Tiếng Việt, TN và XH, Công nghệ, Đạo đức,Tin học và Hoạt động trải nghiệm.
12. (Tiếng Việt 3 tập 1-trang 53 ) (TN và XH-trang 59 ) (TN và XH 3 - trang 23 ) (Công nghệ 3 - trang 65 )
13. 8 bước vẽ SƠ ĐỒ TƯ DUY BƯỚC 6 BƯỚC 1 BƯỚC 5 Vẽ hình minh họa Đặt Giấy nằm Vẽ nhánh con cho Từ Khoá ngang => Viết Từ khoá (chơi chữ) lên nhánh con BƯỚC 7 BƯỚC 2 Vẽ mối liên kết Vẽ hình trung tâm (nếu có) Kết hợp từ BƯỚC 4 khóa, Hình ảnh Vẽ nhánh chính bằng cả ngàn => Viết Từ khoá BƯỚC 8 tư, BƯỚC 3 (chơi chữ) lên Trang trí nhánh chính, Chọn Từ khoá Nhánh chính hoàn thiện MINDMAP 1 từ khóa/ nhánh Chữ IN HOA
14. Lợi ích Sơ đồ tư duy a) Giáo viên: Đổi mới phương pháp đạt hiệu quả, có một cái nhìn tổng thể nắm chắc mục tiêu, không bỏ sót nội dung. Có thể diễn đạt theo ý mình dựa trên những từ khóa chính, để hướng dẫn học sinh hay chuẩn bị một nội dung phát biểu trong các cuộc họp, hội nghị, và
15. (Tin học 3 - trang 42)
16. Lợi ích Sơ đồ tư duy a) Giáo viên: Tiết kiệm thời gian trong việc ghi chép các nội dung trong tập huấn, chuyên đề,.. Có thể dự báo được tình huống trên lớp có thể xảy ra, tự tin hơn trong quá trình giảng dạy làm cho tiết học trở lên nhẹ nhàng, sinh động, hiệu quả. Giúp học sinh cách nhớ nhanh, nhớ lâu, hiểu sâu các kiến thức trọng tâm cơ bản, biết liên tưởng, liên kết thành một hệ thống các kiến thức đã học.
17. b) Học sinh: Biết cách học và tự học, không thuộc lòng, không học thuộc một cách máy móc, góp phần nâng cao năng lực (năng lực tư duy) nắm vững kiến thức và phát triển phẩm chất cho học sinh. Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáo tạo của học sinh, các em có thể diễn đạt theo ý mình dựa trên những gợi ý bằng những từ khóa.
18. b) Học sinh: Tiết kiệm thời gian ghi chép và ghi nhớ tốt hơn vì kĩ thuật này chỉ sử dụng các từ khóa và hình ảnh (nếu có). Nâng cao khả năng tư duy, phát huy tối đa tiềm năng của bộ não vì các em sử dụng được cả hai bán cầu não cùng một lúc. Học sinh nắm bắt nhanh, thuộc nhanh nội dung cần ghi nhớ. Các em nhớ lâu, hiểu tường tận các kiến thức trọng tâm trong bài học, biết liên tưởng qua sơ đồ để liên kết thành một hệ thống các kiến thức đã học.
19. Hạn chế của sơ đồ tư duy Đối với những người có thói quen suy nghĩ logic. Sử dụng Sơ đồ tư duy sẽ gặp một số khó khăn và họ hầu như khó tin vào những hình ảnh trực quan (sơ đồ, hình vẽ,..) để đưa ra kết luận, phương pháp này rất khó thuyết phục. Sơ đồ tư duy được mã hóa lại bằng những từ khóa, hình ảnh hay những mối liên kết. Những người không trực tiếp tham gia vẽ sơ đồ họ sẽ gặp khó khăn trong việc giải mã Sơ đồ tư duy.
20. Những điều cần tránh khi tạo Sơ đồ tư duy: - Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài (phải chọn từ khóa cho đoạn). - Ghi chép quá nhiều ý mà không được chọn lọc (phải chọn lọc, ghi chép ngắn gọn). - Dành quá nhiều thời gian để ghi chép (dùng hình ảnh, biểu tượng thay thế). - Không đưa những hình ảnh, tranh vẽ không liên quan đến nội dung bài học. - Không vẽ quá cầu kì hoặc quá sơ sài không đầy đủ những thông tin cơ bản và chi tiết.